W sierpniu 2026 r. eksponatem miesiąca jest Mapa Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego z 1573 r.
Ten nowy nabytek Muzeum można zobaczyć w holu na I piętrze Starego Zamku.
Cena biletu 2 zł.
Zapraszamy!

Mapa „Ducatus Oswieczensis et Zatoriensis descripto” (Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego) autorstwa Stanisława Porębskiego (1539 – 1581) publikowana w „Theatrum Orbis Terrarum” flamandzkiego kartografa Abrahama Orteliusa (1527 – 1598). Opracowanie drukowane było w Antwerpii od 1570 r. i doczekało się ponad trzydziestu wydań, w których autor wciąż rozbudowywał mapy. W wydaniu w 1573 r. pojawiła się mapa Stanisława Porębskiego, która opisywała tereny księstwa oświęcimskiego i zatorskiego.

Stanisław Porębski herbu Kornicz studiował prawo na włoskim uniwersytecie w Padwie, jednocześnie interesował się kartografią i jeszcze w czasie studiów opracował i wydał w Wenecji w 1563 r. mapę okolic Grodźca (od poł. XIX w Grojca), niedaleko Oświęcimia, gdzie przyszedł na świat. Praca Stanisława Porębskiego zainteresowała Abrahama Orteliusa, który zlecił młodemu Polakowi opracowanie mapy księstwa oświęcimskiego i zatorskiego, a którą następnie słynny kartograf umieścił w swojej książce „Theatrum Orbis Terrarum”. Opracowanie kartograficzne Porębskiego było także wzorem, dla innego XVI – wiecznego wybitnego kartografa Gerarda Mercatora (właściwie Gerhard Kremer 1512 – 1594) twórcy wielokątnego odwzorowania map, który opracował również globusy nieba i ziemi, a jako pierwszy użył słowa „atlas” w odniesieniu do opracowanego przez siebie zbioru map „Atlas sive meditationis cosmographicace de fabrica figura” wydanym w 1585 r. w Duisburgu.

Znajdująca się w atlasie Mercatora mapa „Polonia et Silesia” we fragmencie obrazującym dorzecze górnej Wisły, Soły i Skawy opracowana została według mapy Stanisława Porębskiego i publikowana była wielokrotnie również w innych, późniejszych XVII – wiecznych atlasach i opracowaniach.

Wykorzystanie prac Stanisława Porębskiego w tak znaczących dziełach wskazuje na kunszt kartografa spod Oświęcimia. Jego opracowania docenili najwięksi kartografowie jego czasów oraz późniejsi, a dzięki mapom opracowanym przez Porębskiego w szerokim świecie zaistniały Żywiec i Żywiecczyzna. Opracowania Porębskiego przez cały XVII w. pojawiały się w różnych wydawnictwach, łącznie z odrębnymi wydaniami mapy.

Prezentowana na wystawie mapa jest nowym nabytkiem do zbiorów Muzeum Miejskiego w Żywcu i drugą mapą Stanisława Porębskiego z wydawnictwa Abrahama Orteliusa, którą Muzeum posiada w swych zasobach. Jest to niewielki, miniaturowy wydruk – miedzioryt, podkolorowany, na papierze czerpanym o wymiarach 9,7 cm wys. 15,2 cm szer. (wymiary samej mapy 7,7 cm wys., 10,7 cm szer.).